تجارت بین‌الملل

لغو بخشی از تحریم‌های سوریه، درواقع نه به معنای بازگشت این کشور به اقتصاد جهانی؛ بلکه نشانۀ گذار از فشار کور به مهار هوشمند است: اجازه نفس‌کشیدن اقتصادی، بدون اعطای استقلال راهبردی.

واشنگتن برای اعمال‌نفوذ مؤثر بر بغداد حتی نیازی به تحریم رسمی این کشور ندارد. کنترل غیرمستقیم؛ اما ساختاری بر درآمدهای نفتی عراق، به آمریکا اهرمی داده است که در عمل از بسیاری از تحریم‌ها کارآمدتر، کم‌هزینه‌تر و انعطاف‌پذیرتر است. در قلب این سازوکار، یک واقعیت کلیدی نهفته است: دلارهای نفتی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود؛ و این یعنی ستون فقرات مالی دولت عراق، در چارچوب قواعد و قدرت نهادی آمریکا تنفس می‌کند.

ایران، نه به‌عنوان یک هدف منفعل، بلکه به‌عنوان یک بازیگر فعال و تعیین‌کننده، در کانون این نبرد ایستاده است. «لحظه ایران»؛ لحظه‌ای است که این کشور می‌تواند با هوشمندی، با تبدیل تهدید به فرصت و با استفاده از تمامی ابزارهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود، نه‌تنها امنیت ملی خویش را تضمین کند؛ بلکه به‌عنوان معمار یکی از ارکان اصلی نظم جهانی جدید ظهور یابد.

پارادوکس جدید جهانی‌سازی دقیقاً در همین نقطه آشکار می‌شود: کشورها برای مستقل ماندن، باید متصل بمانند؛ اما نه وابسته. این درس، شاید مهم‌ترین آموزه اقتصاد سیاسی قرن بیست‌ویکم باشد؛ عصری که در آن قدرت، نه از جدایی، بلکه از مدیریت هوشمند پیوندها زاده می‌شود.

وضع تعرفه بر کشوری که طرف تجارت با ایران قرار می‌گیرد، تفاوتی با تحریم ثانویه ندارد و اقتصاد ایران؛ با سال‌ها تجربۀ تحمل سخت‌ترین تحریم‌های ثانویه ایالات‌متحده، به راه خنثی‌سازی این مسیر آگاهی کامل دارد. ترامپ هم قطعاً و کاملاً بدین موضوع آگاه است و در حال عمل به شعار«اول‌اسرائیل» است.

تحریم‌های نفتی وارد مرحله‌ای شده‌اند که می‌توان آن را «ژئواکونومیِ معکوس» نامید: به‌جای تضعیف دولت‌های هدف، آن‌ها را به سمت شبکه‌های جدید تجارت و همگرایی با قدرت‌های شرقی سوق داده‌اند؛ شبکه‌هایی که ضمن دور زدن ساختارهای غرب‌محور تجارت انرژی، موقعیت ژئواکونومیک چین و هند را تقویت کرده‌اند.

بوسان شاید صحنه‌ی لبخند دو رهبر بود؛ اما پشت آن، جهان در حال تقسیم دوباره‌ی خطوط نبرد اقتصادی است. این وضعیت چنین نیز توصیف شده است: «قلدرها نیز گاه به آتش‌بس نیاز دارند؛ اما همیشه برای تجدیدقوا».

مصادرۀ شرکت هلندی نکسپریا (Nexperia)؛ زیرمجموعۀ گروه چینی وینگ‌تک (Wingtech)، از سوی دولت هلند در اکتبر ۲۰۲۵ (آبان 1404) نه‌تنها یک تصمیم صنعتی بلکه نمادی از تغییر پارادایم در امنیت اقتصادی اروپا بود. این اقدام که با استناد به «امنیت ملی» انجام شد، عملاً به ابزاری در بازی قدرت آمریکا و چین تبدیل گردید و نشان داد که اروپا در حال ورود به مرحله‌ای از ژئو‌اکونومی گروگان است؛ وضعیتی که در آن، مالکیت فناوری به سلاحی ژئوپلیتیک بدل می‌شود.

درنهایت، جنگ تجاری ۲۰۲۵ را باید نه به‌عنوان جنگی میان صادرات و واردات، بلکه به‌عنوان نخستین جنگ قانون‌گذاری اقتصادی در قرن بیست‌ویکم دانست. قاعده ۵۰ درصد و قاعده حداقل، هر دو سلاح‌اند؛ نه در میدان نبرد، بلکه در میدان حقوق بین‌الملل اقتصادی. آنچه امروز در حال شکل‌گیری است، نوعی موازنه قانون‌گذاری (Regulatory Equilibrium) میان دو قدرت است؛ موازنه‌ای که به‌جای توپ و تانک، از مفاهیم حقوقی و معیارهای فنی استفاده می‌کند.

اقدام پکن صرفاً واکنشی به رفتار سیاسی کانبرا نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت چین برای انتقال محور قدرت از غرب به شرق است؛ راهبردی که در آن، «قواعد بازار» جایگزین «ائتلاف‌های نظامی» شده‌اند و قدرت خرید، سلاح جدید قرن بیست‌ویکم است.

سیاست «مهار مصرف‌کننده»؛ اگر به مرحله بیمه، بانک و پرداخت یوآنی گسترش یابد، می‌تواند توازن بازار انرژی منطقه را دگرگون کند. چین برای تأمین امنیت انرژی خود ناچار خواهد شد یا به افزایش خرید از روسیه و عربستان روی آورد، یا مسیرهای تهاتری با ایران را بازطراحی کند. در هر دو صورت، این تحول به معنای انتقال فشار از تهران به پکن و ایجاد وابستگی متقابل جدیدی در بازار شرق آسیا خواهد بود.

پکن درواقع به واشنگتن یادآور می‌شود که گفت‌وگو درباره تراشه‌ها، تعرفه‌ها و سرمایه‌گذاری، دیگر نمی‌تواند بدون لحاظ کردن نقش چین در زنجیره مواد حیاتی جهانی انجام شود. به زبان ژئوپلیتیک، پیام چین روشن است: «اگر آمریکا می‌تواند جریان فناوری را کنترل کند، ما نیز می‌توانیم جریان ماده را مهار کنیم.»