جستارهایی در حقوق ایران
از: دکتر فرشید فرحناکیان
فردای اقتصاد
دیدار با معاون اول قوه قضائیه
جشن 71 سالروز استقلال کانون وکلای دادگستری
دنیای اقتصاد
دفاع پرس
نشست رئیس قوه قضاییه با هیئت‌مدیره کانون مرکز
میزگرد سازمان بسیج حقوقدانان
برنامه تيتر امشب شبکه خبر
نشست خبری فارس
برنامه ثریا
دانشکده فنی
اتحادیه جنبش عدالتخواه دانشجویی
گروه وکلای دادگو
گفتگو با مجله عدالت‌نامه
مصاحبه سکه با فارس
دادآفرین
همایش دادآفرین
بنیاد حقوقی میزان
رادیو اقتصاد 2
مصاحبه با دنیای اقتصاد
از آزادی دریاها تا دریاهای عوارضی: از نظم مبتنی بر حاکمیت قانون به نظم مبتنی بر حاکمیت کنترل تاریخ : 1405/03/26

از آزادی دریاها تا دریاهای عوارضی: از نظم مبتنی بر حاکمیت قانون به نظم مبتنی بر حاکمیت کنترل

بحران هرمز صرفاً یک مناقشه منطقه‌ای نیست؛ بلکه نشانه آغاز عصری است که در آن «آزادی دریاها» دیگر یک اصل بدیهی محسوب نمی‌شود و جای خود را به بازاری ژئوپلیتیکی می‌دهد که در آن حق عبور باید مذاکره، تضمین و گاه خریداری شود.
بحران هرمز صرفاً یک مناقشه منطقه‌ای نیست؛ بلکه نشانه آغاز عصری است که در آن «آزادی دریاها» دیگر یک اصل بدیهی محسوب نمی‌شود و جای خود را به بازاری ژئوپلیتیکی می‌دهد که در آن حق عبور باید مذاکره، تضمین و گاه خریداری شود.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
از دبی به خَصَب؛ جابه‌جایی ژئواکونومیک تجارت ایران: تبدیل بندر کوچک عمانی به گلوگاه واردات ایران تاریخ : 1405/03/24

از دبی به خَصَب؛ جابه‌جایی ژئواکونومیک تجارت ایران: تبدیل بندر کوچک عمانی به گلوگاه واردات ایران

ظهور خصب نشان می‌دهد که چگونه بحران‌های ژئوپلیتیکی می‌توانند جغرافیای تجارت را بازآرایی کنند و بازیگران جدیدی را وارد معادلات اقتصادی منطقه سازند. این بندر کوچک اکنون به نمادی از رقابت میان ژئوپلیتیک و ژئواکونومی تبدیل‌شده است؛ جایی که فشارهای نظامی و محدودیت‌های دریایی از یک‌سو و ضرورت تداوم تجارت و تأمین کالا از سوی دیگر، در حال ترسیم نقشه‌ای جدید برای اقتصاد خلیج‌فارس هستند.
ظهور خصب نشان می‌دهد که چگونه بحران‌های ژئوپلیتیکی می‌توانند جغرافیای تجارت را بازآرایی کنند و بازیگران جدیدی را وارد معادلات اقتصادی منطقه سازند. این بندر کوچک اکنون به نمادی از رقابت میان ژئوپلیتیک و ژئواکونومی تبدیل‌شده است؛ جایی که فشارهای نظامی و محدودیت‌های دریایی از یک‌سو و ضرورت تداوم تجارت و تأمین کالا از سوی دیگر، در حال ترسیم نقشه‌ای جدید برای اقتصاد خلیج‌فارس هستند.
تجارت بین‌الملل
جنگ هرمز و پارادوکس کانادایی: از نعمت برای چاه‌های نفت تا نقمت برای جایگاه‌های سوخت تاریخ : 1405/03/23

جنگ هرمز و پارادوکس کانادایی: از نعمت برای چاه‌های نفت تا نقمت برای جایگاه‌های سوخت

جنگ هرمز برای کانادا یک پارادوکس اقتصادی ایجاد کرده است: از یک‌سو مصرف‌کنندگان و صنایع با تورم و افزایش هزینه انرژی مواجه شده‌اند و از سوی دیگر تولیدکنندگان نفت و دولت‌های نفت‌خیز از افزایش درآمدها سود برده‌اند. هرچه بحران طولانی‌تر شود، شکاف میان این دو اثر نیز عمیق‌تر خواهد شد. به همین دلیل، هرمز برای کانادا نه صرفاً یک بحران خارجی، بلکه آزمونی برای توازن میان امنیت انرژی، رفاه مصرف‌کنندگان و فرصت‌های ژئواکونومیک ناشی از آشفتگی بازار جهانی نفت است.
جنگ هرمز برای کانادا یک پارادوکس اقتصادی ایجاد کرده است: از یک‌سو مصرف‌کنندگان و صنایع با تورم و افزایش هزینه انرژی مواجه شده‌اند و از سوی دیگر تولیدکنندگان نفت و دولت‌های نفت‌خیز از افزایش درآمدها سود برده‌اند. هرچه بحران طولانی‌تر شود، شکاف میان این دو اثر نیز عمیق‌تر خواهد شد. به همین دلیل، هرمز برای کانادا نه صرفاً یک بحران خارجی، بلکه آزمونی برای توازن میان امنیت انرژی، رفاه مصرف‌کنندگان و فرصت‌های ژئواکونومیک ناشی از آشفتگی بازار جهانی نفت است.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
عدم تعجیل قطر برای اجرای خط لوله گازی با ترکیه تاریخ : 1405/03/17

عدم تعجیل قطر برای اجرای خط لوله گازی با ترکیه

، پروژه قطر–ترکیه شاید هنوز ازنظر اقتصادی و امنیتی آماده اجرا نباشد؛ اما بازگشت دوباره آن به ادبیات سیاست انرژی جهان یک واقعیت را آشکار می‌کند: عصر جدیدی آغاز شده که در آن جنگ‌های آینده ممکن است نه بر سر خود منابع؛ بلکه بر سر مسیرهای عبور آن‌ها شکل بگیرد، جنگی خاموش بر سر گلوگاه‌ها، کریدورها و شاهراه‌های انرژی جهان.
، پروژه قطر–ترکیه شاید هنوز ازنظر اقتصادی و امنیتی آماده اجرا نباشد؛ اما بازگشت دوباره آن به ادبیات سیاست انرژی جهان یک واقعیت را آشکار می‌کند: عصر جدیدی آغاز شده که در آن جنگ‌های آینده ممکن است نه بر سر خود منابع؛ بلکه بر سر مسیرهای عبور آن‌ها شکل بگیرد، جنگی خاموش بر سر گلوگاه‌ها، کریدورها و شاهراه‌های انرژی جهان.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
از لحظۀ سوئز بریتانیا به لحظۀ هرمز آمریکا: از امپراتوری مالی لندن به امپراتوری انرژی-دلاری واشنگتن تاریخ : 1405/03/16

از لحظۀ سوئز بریتانیا به لحظۀ هرمز آمریکا: از امپراتوری مالی لندن به امپراتوری انرژی-دلاری واشنگتن

جنگ آمریکا علیه ایران «استراتژی ناامیدی» (Strategy of Desperation)، «اشتباه تاریخی» (Historic Blunder) و «شکست استراتژیک» (Strategic Defeat) نامیده شده است. شاید مهم‌ترین اشتباه در تحلیل تحولات امروز، نگاه صفر و یکی به مفهوم «پیروزی» و «شکست» باشد. سوئز هم‌زمان هم شکست بریتانیا بود و هم آغاز شکل تازه‌ای از سلطه مالی آن. هرمز نیز ممکن است هم‌زمان هم نشانه محدودیت قدرت آمریکا باشد و هم آغاز تلاشی تازه برای بازسازی هژمونی دلار از مسیر انرژی.
جنگ آمریکا علیه ایران «استراتژی ناامیدی» (Strategy of Desperation)، «اشتباه تاریخی» (Historic Blunder) و «شکست استراتژیک» (Strategic Defeat) نامیده شده است. شاید مهم‌ترین اشتباه در تحلیل تحولات امروز، نگاه صفر و یکی به مفهوم «پیروزی» و «شکست» باشد. سوئز هم‌زمان هم شکست بریتانیا بود و هم آغاز شکل تازه‌ای از سلطه مالی آن. هرمز نیز ممکن است هم‌زمان هم نشانه محدودیت قدرت آمریکا باشد و هم آغاز تلاشی تازه برای بازسازی هژمونی دلار از مسیر انرژی.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
ترامپ، شورش علیه نخبگان با پول نخبگان: تلاقی پوپولیسم و الیگارشی در هیبرید آمریکایی تاریخ : 1405/03/13

ترامپ، شورش علیه نخبگان با پول نخبگان: تلاقی پوپولیسم و الیگارشی در هیبرید آمریکایی

ترامپ نه صرفاً محصول شورش فرودستان؛ بلکه نتیجه ائتلافی نامتعارف میان توده‌های ناراضی و بخشی از ثروتمندترین اقشار آمریکاست؛ پدیده‌ای که نویسندگان آن را «پلوتوپوپولیسم» (Plutopopulist) یا «پوپولیسم ثروت‌سالار» می‌نامند.
ترامپ نه صرفاً محصول شورش فرودستان؛ بلکه نتیجه ائتلافی نامتعارف میان توده‌های ناراضی و بخشی از ثروتمندترین اقشار آمریکاست؛ پدیده‌ای که نویسندگان آن را «پلوتوپوپولیسم» (Plutopopulist) یا «پوپولیسم ثروت‌سالار» می‌نامند.
حکمرانی جهانی
پایان عصر تحریم‌های کم‌هزینۀ آمریکا: اختلال هرمز و تولد ائتلاف انرژیِ ضدتحریم تاریخ : 1405/03/11

پایان عصر تحریم‌های کم‌هزینۀ آمریکا: اختلال هرمز و تولد ائتلاف انرژیِ ضدتحریم

جنگ آمریکا با ایران و اختلال گسترده در تنگه هرمز، فقط یک بحران امنیتی در خلیج‌فارس نبود؛ این جنگ به نقطه عطفی در ژئواکونومی انرژی جهان تبدیل شد. آنچه در ماه‌های اخیر رخ داده، نشان می‌دهد ساختار سنتی تحریم‌های نفتی آمریکا وارد مرحله فرسایش شده و جهان به‌تدریج در حال حرکت به سمت یک «ائتلاف انرژی ضدتحریم» است؛ ائتلافی نامرئی اما بسیار مؤثر که روسیه، ایران، چین، پالایشگاه‌های آسیایی، ناوگان سایه و حتی برخی اقتصادهای بحران‌زده جنوب و جنوب شرق آسیا را به هم پیوند داده است.
جنگ آمریکا با ایران و اختلال گسترده در تنگه هرمز، فقط یک بحران امنیتی در خلیج‌فارس نبود؛ این جنگ به نقطه عطفی در ژئواکونومی انرژی جهان تبدیل شد. آنچه در ماه‌های اخیر رخ داده، نشان می‌دهد ساختار سنتی تحریم‌های نفتی آمریکا وارد مرحله فرسایش شده و جهان به‌تدریج در حال حرکت به سمت یک «ائتلاف انرژی ضدتحریم» است؛ ائتلافی نامرئی اما بسیار مؤثر که روسیه، ایران، چین، پالایشگاه‌های آسیایی، ناوگان سایه و حتی برخی اقتصادهای بحران‌زده جنوب و جنوب شرق آسیا را به هم پیوند داده است.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
در حال عرب‌تر شدن آمریکا: آزمون نهادیِ آمریکا در عصر سرمایه‌داری هدایت‌شده تاریخ : 1405/03/05

در حال عرب‌تر شدن آمریکا: آزمون نهادیِ آمریکا در عصر سرمایه‌داری هدایت‌شده

وقتی یکی از مقامات ارشد خلیج‌فارس، پس از بازگشت دوباره دونالد ترامپ به کاخ سفید، با لبخندی حساب‌شده گفت «کشورتان دارد عرب‌تر می‌شود» (Your country is becoming more Arab)، جمله‌ای گفت که بیش از آن‌که شوخی دیپلماتیک باشد، آینه‌ای بود مقابل واشنگتن. این عبارت، هم طعنه بود و هم پیش‌بینی؛ هم کنایه به شخصی‌سازی قدرت و هم اشاره به‌نوعی چرخش در منطق حکمرانی اقتصادی آمریکا.
وقتی یکی از مقامات ارشد خلیج‌فارس، پس از بازگشت دوباره دونالد ترامپ به کاخ سفید، با لبخندی حساب‌شده گفت «کشورتان دارد عرب‌تر می‌شود» (Your country is becoming more Arab)، جمله‌ای گفت که بیش از آن‌که شوخی دیپلماتیک باشد، آینه‌ای بود مقابل واشنگتن. این عبارت، هم طعنه بود و هم پیش‌بینی؛ هم کنایه به شخصی‌سازی قدرت و هم اشاره به‌نوعی چرخش در منطق حکمرانی اقتصادی آمریکا.
حکمرانی جهانی
چرایی قیمت آرام اما ناپایدار نفت: تقابل ژئوپلیتیک شعله‌ور با ژئواکونومی مهارکننده تاریخ : 1405/03/02

چرایی قیمت آرام اما ناپایدار نفت: تقابل ژئوپلیتیک شعله‌ور با ژئواکونومی مهارکننده

پرسش کلیدی دیگر این نیست که «چرا قیمت‌ها بالا نرفتند؟»؛ بلکه این است که «این مهار تا کی دوام می‌آورد؟» بازار امروز با امید معامله می‌کند؛ اما امید، جایگزین عرضه پایدار نیست. اگر هرمز به‌سرعت باز شود، ژئواکونومی بر ژئوپلیتیک پیشی می‌گیرد و نوسان‌ها مهار می‌شوند. اگرنه، ژئوپلیتیک دوباره قواعد بازی را دیکته خواهد کرد و نفت، با زبانی سخت‌تر، با اقتصاد جهانی سخن خواهد گفت.
پرسش کلیدی دیگر این نیست که «چرا قیمت‌ها بالا نرفتند؟»؛ بلکه این است که «این مهار تا کی دوام می‌آورد؟» بازار امروز با امید معامله می‌کند؛ اما امید، جایگزین عرضه پایدار نیست. اگر هرمز به‌سرعت باز شود، ژئواکونومی بر ژئوپلیتیک پیشی می‌گیرد و نوسان‌ها مهار می‌شوند. اگرنه، ژئوپلیتیک دوباره قواعد بازی را دیکته خواهد کرد و نفت، با زبانی سخت‌تر، با اقتصاد جهانی سخن خواهد گفت.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
تکرار بیعت امارات متحدۀ عربی با اخذ سوآپ دلاری: بازآرایی هژمونی پولی آمریکا از مسیر سوآپ دلاری تاریخ : 1405/02/29

تکرار بیعت امارات متحدۀ عربی با اخذ سوآپ دلاری: بازآرایی هژمونی پولی آمریکا از مسیر سوآپ دلاری

در پی اختلال در تنگه هرمز و شوک‌های درآمدی ناشی از جنگ ایران و آمریکا، وزارت خزانه‌داری ایالات‌متحده؛ به‌جای مسیر متعارف فدرال رزرو، در حال بررسی استفاده از صندوق تثبیت نرخ ارز (ESF) برای تأمین نقدینگی دلاری برای کشورهایی نظیر امارات متحده عربی است. این تحول نشانه‌ای از «فعال‌سازی ژئواکونومیک» هژمونی پولی آمریکا است: واشنگتن از سوآپ‌ها نه صرفاً برای تثبیت بازارها، بلکه برای تحکیم شبکه دلاری، مدیریت بازار اوراق خزانه و مهار نفوذ مالی چین بهره می‌گیرد.
در پی اختلال در تنگه هرمز و شوک‌های درآمدی ناشی از جنگ ایران و آمریکا، وزارت خزانه‌داری ایالات‌متحده؛ به‌جای مسیر متعارف فدرال رزرو، در حال بررسی استفاده از صندوق تثبیت نرخ ارز (ESF) برای تأمین نقدینگی دلاری برای کشورهایی نظیر امارات متحده عربی است. این تحول نشانه‌ای از «فعال‌سازی ژئواکونومیک» هژمونی پولی آمریکا است: واشنگتن از سوآپ‌ها نه صرفاً برای تثبیت بازارها، بلکه برای تحکیم شبکه دلاری، مدیریت بازار اوراق خزانه و مهار نفوذ مالی چین بهره می‌گیرد.
تجارت بین‌الملل حکمرانی جهانی
بحران توهم حفاری ترامپ: محدودیت‌های عرضۀ نفتی بیشتر آمریکا تاریخ : 1405/02/26

بحران توهم حفاری ترامپ: محدودیت‌های عرضۀ نفتی بیشتر آمریکا

از ژانویه ۲۰۲۵ که دونالد ترامپ بار دیگر وارد کاخ سفید شد، با شعار مشهور «Drill, baby, drill» شرکت‌های نفتی را به افزایش تولید فراخواند. واقعیت بازار انرژی اما نشان می‌دهد که تولیدکنندگان آمریکایی نه ازنظر اقتصادی، نه ازنظر فنی و نه از منظر ساختاری قادر نیستند نقش «تأمین‌کننده اضطراری جهان» را در بحران هرمز ایفا کنند. این مسئله، صرفاً یک بحث فنی درباره دکل‌های حفاری نیست؛ بلکه بازتابی از تغییر موازنه قدرت در ژئواکونومی انرژی است.
از ژانویه ۲۰۲۵ که دونالد ترامپ بار دیگر وارد کاخ سفید شد، با شعار مشهور «Drill, baby, drill» شرکت‌های نفتی را به افزایش تولید فراخواند. واقعیت بازار انرژی اما نشان می‌دهد که تولیدکنندگان آمریکایی نه ازنظر اقتصادی، نه ازنظر فنی و نه از منظر ساختاری قادر نیستند نقش «تأمین‌کننده اضطراری جهان» را در بحران هرمز ایفا کنند. این مسئله، صرفاً یک بحث فنی درباره دکل‌های حفاری نیست؛ بلکه بازتابی از تغییر موازنه قدرت در ژئواکونومی انرژی است.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی
محاصرۀ فجیره؛ پایان پروژۀ استقلال نفتی ابوظبی تاریخ : 1405/02/20

محاصرۀ فجیره؛ پایان پروژۀ استقلال نفتی ابوظبی

اعلام «محدوده جدید کنترل تنگه هرمز» از سوی نیروی دریایی سپاه با ترسیم خطوطی از کوه مبارک تا جنوب فجیره و از انتهای قشم تا ام‌القیوین اگر در سطح عملیاتی تثبیت شود، تنها یک اقدام امنیتی نیست؛ یک پیام ژئواکونومیک است. پیام روشن است: هر راهبردی که بر دور زدن ریسک تنگۀ هرمز بناشده باشد، در صورت گسترش دامنه کنترل به شرق هرمز، شکننده خواهد بود. در کانون این تحول، بندر فجیره قرار دارد؛ گره‌ای که امارات برای «استقلال صادراتی» خود بر آن سرمایه‌گذاری کرد.
اعلام «محدوده جدید کنترل تنگه هرمز» از سوی نیروی دریایی سپاه با ترسیم خطوطی از کوه مبارک تا جنوب فجیره و از انتهای قشم تا ام‌القیوین اگر در سطح عملیاتی تثبیت شود، تنها یک اقدام امنیتی نیست؛ یک پیام ژئواکونومیک است. پیام روشن است: هر راهبردی که بر دور زدن ریسک تنگۀ هرمز بناشده باشد، در صورت گسترش دامنه کنترل به شرق هرمز، شکننده خواهد بود. در کانون این تحول، بندر فجیره قرار دارد؛ گره‌ای که امارات برای «استقلال صادراتی» خود بر آن سرمایه‌گذاری کرد.
حقوق نفت و گاز حکمرانی جهانی